काठमाडौं । राष्ट्रिय परीक्षा बोर्डले सार्वजनिक गरेको कक्षा १२ को नतिजाले एकातिर उत्तीर्णदरमा सुधारको संकेत दिएको छ भने अर्कोतिर शिक्षाको गुणस्तरबारे नयाँ बहस पनि सुरु गरेको छ । नियमिततर्फ ६९.७५ प्रतिशत विद्यार्थी उत्तीर्ण हुँदा यसलाई पहुँच र सहभागिता विस्तारको परिणामका रूपमा हेरिएको छ । नियमित र आंशिक दुबैतर्फ मिलाएर कुल उत्तीर्णदर ६४.१३ प्रतिशत पुगेको छ ।
तर करिब एकतिहाइ विद्यार्थी ‘एनजी’ समूहमा रहनु, अधिकांश विद्यार्थी मध्यम जीपीए दायरामा सीमित हुनु र उत्कृष्ट नतिजा ल्याउने संख्या तुलनात्मक रूपमा कम देखिनुले विद्यालय शिक्षाको वास्तविक सिकाइ उपलब्धिबारे प्रश्न उठाएको छ ।
नतिजाले विद्यालयसम्म पुग्ने अवसर बढेको संकेत गरे पनि अब बहसको केन्द्रमा कति विद्यार्थी विद्यालय पुगे भन्नेभन्दा पनि उनीहरूले कति सिके भन्ने प्रश्न आएको छ ।
गत वैशाख १४ देखि २७ गतेसम्म सञ्चालन भएको परीक्षामा कुल चार लाख १८ हजार १७० विद्यार्थी सहभागी भएका थिए । तीमध्ये नियमिततर्फ तीन लाख ३२ हजार २४१ जना सहभागी हुँदा दुई लाख ३१ हजार ७७० विद्यार्थी सबै विषयमा उत्तीर्ण भएका छन् ।
यद्यपि, नतिजाको अर्को पक्ष पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण देखिन्छ । नियमिततर्फ मात्र एक लाख ४७१ विद्यार्थीले ‘एनजी’ (नट ग्रेडेड) प्राप्त गरेका छन्, जुन कुल नियमित परीक्षार्थीको ३०.२५ प्रतिशत हो ।
मध्यम जीपीए समूहमा केन्द्रित नतिजा
बोर्डले सार्वजनिक गरेको विवरणअनुसार २.८१ देखि ३.२० जीपीए ल्याउने विद्यार्थीको संख्या सबैभन्दा धेरै छ । यस समूहमा ९४ हजार २४९ विद्यार्थी रहेका छन् ।
जीपीए वितरण यसप्रकार छः
३.६१–४.०० ः १७,७८६
३.२१–३.६० ः ६४,८२१
२.८१–३.२० ः ९४,२४९
२.४१–२.८० ः ५०,५९७
२.०१–२.४० ः ४,३०८
१.६१–२.०० ः ९
यो तथ्याङ्कले विद्यार्थीहरूको ठूलो हिस्सा अत्यधिक उच्च जीपीएभन्दा मध्यम प्रदर्शनको दायरामा केन्द्रित रहेको संकेत गर्छ ।
उत्तीर्णदर बढे पनि गुणस्तरको प्रश्न बाँकी
यस वर्षको नतिजाले एउटा सकारात्मक सन्देश दिएको छ— बहुसंख्यक विद्यार्थी उत्तीर्ण भएका छन् । तर अर्कोतर्फ लगभग तीनमध्ये एक विद्यार्थी एनजी समूहमा परेको तथ्यले शैक्षिक प्रणालीको चुनौती देखाउँछ ।
शिक्षाविद्हरूका अनुसार उच्च कक्षामा पुग्दासम्म पनि ठूलो संख्यामा विद्यार्थी न्यूनतम मापदण्ड पूरा गर्न नसक्नुका पछाडि केही प्रमुख कारण हुन सक्छन्ः
विद्यालयबीचको शिक्षण गुणस्तरमा असमानता
सैद्धान्तिक अध्ययनमा बढी निर्भरता
परीक्षा–केन्द्रित तयारी
विषयगत आधार कमजोर हुनु
ग्रामीण र शहरी क्षेत्रबीचको स्रोत पहुँचमा अन्तर
विशेषगरी कक्षा १२ लाई उच्च शिक्षाको प्रवेशद्वार मानिने भएकाले यसको नतिजाले विश्वविद्यालय भर्ना, विषय छनोट र भविष्यको करियरमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने गर्छ ।
पूरक परीक्षाबाट दोस्रो अवसर
बोर्डले सैद्धान्तिक परीक्षामा कम्तीमा ‘डी’ ग्रेड ल्याउनुपर्ने व्यवस्था रहेको जनाएको छ । बढीमा दुई विषयमा एनजी प्राप्त गरेका वा दुई विषयसम्म अनुपस्थित भएका विद्यार्थीले पूरक (मौका) परीक्षा दिन पाउनेछन् ।
यो व्यवस्थालाई धेरैले विद्यार्थीलाई शैक्षिक निरन्तरता दिने अवसरका रूपमा हेरेका छन् । तर शिक्षाविद्हरूले पूरक परीक्षा मात्र पर्याप्त नभई शिक्षण सुधार, निरन्तर मूल्याङ्कन र विषयगत सहयोग कार्यक्रम आवश्यक रहेको बताउँदै आएका छन् ।
यस वर्ष ४० जनाको परीक्षा अमर्यादित गतिविधिका कारण रद्द भएको बोर्डले जनाएको छ । समग्रमा हेर्दा, यस वर्षको नतिजाले उत्तीर्णदरमा सुधार देखाए पनि गुणस्तर, समान पहुँच र सिकाइ उपलब्धि सुधार अझै शिक्षा क्षेत्रका प्रमुख चुनौतीका रूपमा कायम रहेको संकेत गरेको छ ।